۵ اشتباه رایج که به کلیه‌ها آسیب می‌زند؛ عادت‌هایی که ممکن است بدون درد، کلیه را از بین ببرند
کلیه‌ها از مهم‌ترین اعضای بدن هستند که شبانه‌روز بدون توقف وظیفه تصفیه خون، دفع مواد زائد، تنظیم آب و املاح بدن، کنترل فشار خون و تولید برخی هورمون‌های ضروری را بر عهده دارند. با وجود این نقش حیاتی، بسیاری از بیماری‌های کلیوی تا مراحل پیشرفته هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کنند و زمانی تشخیص داده می‌شوند که بخش زیادی از عملکرد کلیه از بین رفته است.
نکته مهم اینجاست که بسیاری از آسیب‌های کلیوی قابل پیشگیری هستند. برخی عادت‌های روزمره که شاید بی‌اهمیت به نظر برسند، در درازمدت می‌توانند زمینه ایجاد سنگ کلیه، نارسایی کلیه یا حتی از دست رفتن عملکرد این عضو حیاتی را فراهم کنند.
در ادامه با ۵ اشتباه رایج که سلامت کلیه‌ها را تهدید می‌کنند آشنا می‌شوید.
۱. مصرف خودسرانه مسکن‌ها
بسیاری از افراد هنگام سردرد، کمردرد، دردهای عضلانی یا حتی سرماخوردگی بدون تجویز پزشک از داروهای مسکن استفاده می‌کنند. داروهایی مانند ایبوپروفن (ژلوفن)، دیکلوفناک، ناپروکسن و سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) اگر به صورت مکرر یا طولانی‌مدت مصرف شوند، می‌توانند به کلیه آسیب برسانند.
این داروها با کاهش جریان خون کلیه، توانایی این عضو را در تصفیه خون کاهش می‌دهند. در افرادی که سابقه بیماری کلیوی، فشار خون بالا، دیابت یا کم‌آبی بدن دارند، خطر آسیب کلیه حتی بیشتر است.
در برخی موارد، مصرف خودسرانه و طولانی این داروها می‌تواند باعث افزایش کراتینین خون، کاهش عملکرد کلیه و حتی نارسایی حاد کلیه شود؛ وضعیتی که گاهی نیاز به بستری و درمان فوری دارد.
اگر به دلیل دردهای مزمن مجبور به مصرف مداوم مسکن هستید، حتماً با پزشک مشورت کنید تا مناسب‌ترین دارو با کمترین خطر برای کلیه انتخاب شود.
۲. مصرف بیش از حد نمک
نمک یکی از مهم‌ترین عوامل آسیب‌رسان به کلیه‌ها محسوب می‌شود. متأسفانه بسیاری از افراد بدون اینکه متوجه باشند، روزانه چندین برابر مقدار توصیه‌شده نمک مصرف می‌کنند.
نمک زیاد باعث افزایش فشار خون می‌شود و فشار خون بالا یکی از مهم‌ترین عوامل تخریب تدریجی بافت کلیه است. زمانی که فشار داخل رگ‌های خونی کلیه افزایش پیدا کند، واحدهای تصفیه‌کننده کلیه (نفرون‌ها) به مرور آسیب می‌بینند و عملکرد آن‌ها کاهش پیدا می‌کند.
از طرف دیگر، مصرف زیاد نمک باعث افزایش دفع کلسیم از طریق ادرار می‌شود. این موضوع احتمال تشکیل سنگ کلیه را افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه در افرادی که سابقه سنگ کلیه دارند.
برای محافظت از کلیه‌ها بهتر است مصرف غذاهای پرنمک مانند فست‌فودها، چیپس، سوسیس، کالباس، کنسروها، ترشی‌ها و تنقلات شور را محدود کنید و هنگام پخت غذا نیز از نمک کمتری استفاده کنید.
۳. کم آب خوردن در طول شبانه‌روز
یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین راه‌های حفظ سلامت کلیه، نوشیدن آب کافی است. با این حال بسیاری از افراد به دلیل مشغله کاری یا عادت‌های نادرست، آب بسیار کمی در طول روز مصرف می‌کنند.
وقتی بدن با کمبود آب مواجه می‌شود، حجم ادرار کاهش پیدا می‌کند و غلظت مواد معدنی موجود در ادرار افزایش می‌یابد. این شرایط احتمال تشکیل سنگ کلیه را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد.
کم‌آبی مداوم همچنین باعث می‌شود مواد زائد و سموم مدت بیشتری در بدن باقی بمانند و فشار بیشتری به کلیه وارد شود. در موارد شدید، کاهش جریان خون کلیه می‌تواند باعث افزایش کراتینین و افت عملکرد کلیه شود.
میزان آب موردنیاز هر فرد به شرایط بدنی، آب‌وهوا، فعالیت روزانه و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد، اما به طور کلی نوشیدن آب کافی به گونه‌ای که رنگ ادرار زرد کم‌رنگ باشد، یکی از نشانه‌های مناسب بودن وضعیت آب بدن است.
اگر سابقه سنگ کلیه دارید، مصرف مایعات کافی یکی از مهم‌ترین اقدامات برای پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ محسوب می‌شود.
۴. بی‌توجهی به قند خون و فشار خون
دیابت و فشار خون بالا در سراسر دنیا شایع‌ترین علت نارسایی مزمن کلیه هستند. متأسفانه بسیاری از بیماران تا زمانی که آسیب جدی ایجاد نشده، متوجه درگیری کلیه نمی‌شوند.
قند خون بالا به مرور باعث آسیب رگ‌های خونی ظریف کلیه می‌شود و توانایی آن در تصفیه خون را کاهش می‌دهد. فشار خون بالا نیز با وارد کردن فشار مداوم به بافت کلیه، عملکرد آن را مختل می‌کند.
از آنجا که این آسیب‌ها معمولاً بدون درد و علامت هستند، بسیاری از بیماران زمانی مراجعه می‌کنند که بخش زیادی از عملکرد کلیه از بین رفته است.
اگر به دیابت یا فشار خون بالا مبتلا هستید، انجام آزمایش‌های دوره‌ای مانند کراتینین خون، بررسی میزان آلبومین ادرار و اندازه‌گیری فشار خون اهمیت زیادی دارد. کنترل مناسب این بیماری‌ها می‌تواند از پیشرفت آسیب کلیوی جلوگیری کند.
۵. تصور اینکه تا درد کلیه ندارید، کلیه‌ها سالم هستند
یکی از خطرناک‌ترین باورهای اشتباه درباره بیماری‌های کلیه این است که افراد تصور می‌کنند اگر درد پهلو یا درد کلیه نداشته باشند، حتماً کلیه‌های سالمی دارند. واقعیت این است که بسیاری از بیماری‌های کلیه تا مراحل پیشرفته هیچ دردی ایجاد نمی‌کنند. برای مثال:
- کوچک شدن تدریجی کلیه‌ها
- نارسایی مزمن کلیه
- برخی تومورهای کلیه
- کاهش عملکرد کلیه
- حتی بعضی از سنگ‌های کلیه
ممکن است برای مدت طولانی بدون درد باشند و تنها در بررسی‌های اتفاقی یا آزمایش‌های دوره‌ای تشخیص داده شوند. به همین دلیل اگر سابقه خانوادگی بیماری کلیوی، سنگ کلیه، دیابت، فشار خون بالا یا عفونت‌های مکرر ادراری دارید، بهتر است حتی در صورت نداشتن درد نیز به صورت دوره‌ای توسط متخصص ارولوژی معاینه شوید. تشخیص زودهنگام بیماری‌های کلیوی می‌تواند از بروز عوارض جدی و نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه جلوگیری کند.
چه زمانی باید برای درد کلیه یا مشکلات کلیوی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر درد پهلو، وجود خون در ادرار، سوزش ادرار، عفونت‌های مکرر ادراری، کاهش حجم ادرار، افزایش کراتینین یا سابقه سنگ کلیه دارید، بهتر است بررسی تخصصی را به تعویق نیندازید. بسیاری از بیماری‌های کلیه در صورت تشخیص زودهنگام با درمان مناسب قابل کنترل هستند و می‌توان از آسیب دائمی به کلیه جلوگیری کرد.
اگر به دنبال تشخیص و درمان تخصصی بیماری‌های کلیه، سنگ کلیه، تنگی حالب، بزرگی پروستات یا سایر بیماری‌های دستگاه ادراری هستید، دکتر مجتبی عاملی، فلوشیپ فوق تخصصی اندویورولوژی، با بهره‌گیری از روش‌های نوین و کم‌تهاجمی درمانی خدمات تخصصی ارائه می‌دهند.
ایشان تاکنون بیش از ۵ هزار جراحی موفق جراحی آندوسکوپیک سنگ کلیه با لیزر(RIRS) و بیش از هزار جراحی HoLEP برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات انجام داده‌اند و تجربه گسترده‌ای در درمان بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری دارند.
در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرطبیعی یا داشتن سابقه بیماری‌های کلیوی، مراجعه به موقع به متخصص می‌تواند از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
