دلیل برگشت ضایعات بعد از کرایوتراپی یا لیزر در زگیل تناسلی چیست؟
یکی از نگرانی‌های شایع افراد مبتلا به زگیل تناسلی این است که چرا با وجود انجام درمان‌هایی مانند کرایوتراپی (فریز کردن زگیل) یا لیزر، ضایعات پس از مدتی دوباره ظاهر می‌شوند. بسیاری از بیماران تصور می‌کنند که بازگشت زگیل به معنی ناموفق بودن درمان است، در حالی که همیشه این‌طور نیست.
زگیل تناسلی در اثر عفونت با ویروس HPV ایجاد می‌شود. درمان‌هایی مانند کرایوتراپی و لیزر عمدتاً با هدف از بین بردن ضایعات قابل مشاهده انجام می‌شوند؛ بنابراین ممکن است ویروس یا ضایعات بسیار ریزی که هنوز قابل مشاهده نیستند، در پوست اطراف باقی مانده باشند و مدتی بعد خودشان را نشان دهند. در ادامه، چهار دلیل مهم برگشت ضایعات بعد از کرایوتراپی یا لیزر را بررسی می‌کنیم.
باقی ماندن ویروس HPV در پوست اطراف ضایعه
یکی از مهم‌ترین دلایل مشاهده مجدد زگیل پس از درمان، این است که از بین رفتن ضایعه قابل مشاهده لزوماً به معنی پاک شدن فوری ویروس HPV از بدن نیست. ممکن است ویروس در پوست اطراف زگیل وجود داشته باشد، اما هنوز باعث ایجاد ضایعه‌ای نشده باشد که با معاینه قابل مشاهده باشد. به همین دلیل، حتی اگر زگیل‌های موجود به‌طور کامل با کرایوتراپی یا لیزر درمان شوند، احتمال دارد مدتی بعد ضایعات جدیدی در همان ناحیه یا اطراف آن ظاهر شوند.
این مسئله به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که ضایعات متعدد باشند. گاهی بیمار تصور می‌کند زگیل قبلی برگشته است، در حالی که در واقع یک ضایعه جدید در ناحیه‌ای ایجاد شده که ویروس از قبل در آن حضور داشته است.
در کرایوتراپی نیز باید توجه داشت که درمان صرفاً به نقطه‌ای که زگیل دیده می‌شود محدود نشود. پزشک باید با توجه به شرایط ضایعه و بافت اطراف، محدوده مناسبی را تحت درمان قرار دهد؛ زیرا ممکن است ویروس در پوست اطراف ضایعه نیز وجود داشته باشد.
وجود ضایعات بسیار ریز که هنگام درمان قابل مشاهده نیستند
دومین علت مهم، وجود ضایعات کوچک یا ابتدایی است که در زمان مراجعه بیمار هنوز به اندازه‌ای نرسیده‌اند که به‌راحتی دیده شوند. ممکن است فرد در یک جلسه درمان، فقط چند زگیل قابل مشاهده داشته باشد و همان ضایعات تحت درمان قرار بگیرند؛ اما ضایعات بسیار ریزی در اطراف آن‌ها وجود داشته باشند که هنوز از نظر ظاهری مشخص نیستند. این ضایعات ممکن است چند هفته بعد رشد کنند و بیمار تصور کند که زگیل قبلی مجدداً ایجاد شده است.
به همین دلیل، درمان زگیل تناسلی همیشه به معنای حذف یک ضایعه مشخص نیست، بلکه پزشک باید وضعیت کلی پوست و ناحیه تناسلی را نیز ارزیابی کند. در مورد کرایوتراپی، درمان بیش از حد محدود و نقطه‌ای ممکن است باعث شود بخش‌هایی از بافت درگیر که هنوز ضایعه واضحی ایجاد نکرده‌اند، تحت درمان قرار نگیرند. به همین دلیل، متخصص هنگام فریز کردن ضایعه، با توجه به اندازه و شرایط آن، محدوده‌ای از بافت اطراف را نیز در نظر می‌گیرد. البته میزان و عمق درمان باید توسط پزشک تعیین شود؛ زیرا درمان بیش از حد نیز می‌تواند باعث آسیب پوستی و عوارضی مانند درد، التهاب یا تغییر رنگ پوست شود.
ضعف سیستم ایمنی و تأثیر آن بر عود زگیل تناسلی
سیستم ایمنی بدن نقش مهمی در کنترل عفونت HPV دارد. در بسیاری از افراد، سیستم ایمنی می‌تواند به مرور زمان فعالیت ویروس را کنترل کند؛ اما در افرادی که سیستم ایمنی عملکرد مناسبی ندارد، احتمال ماندگاری عفونت و ایجاد مجدد ضایعات بیشتر است. به همین دلیل، ممکن است یک فرد پس از درمان زگیل تناسلی برای مدت طولانی بدون ضایعه باقی بماند، در حالی که فرد دیگری با وجود انجام درمان مناسب، دوباره با ضایعات جدید مواجه شود.
عوامل مختلفی می‌توانند بر عملکرد سیستم ایمنی تأثیر بگذارند. همچنین مصرف دخانیات، از جمله سیگار و قلیان، می‌تواند با پاسخ ایمنی بدن و روند کنترل عفونت HPV ارتباط داشته باشد. بنابراین در افرادی که دخانیات مصرف می‌کنند، ترک یا کاهش مصرف آن می‌تواند بخشی از مراقبت‌های مهم در کنار درمان پزشکی باشد.
نکته مهم این است که ایجاد مجدد زگیل لزوماً به این معنی نیست که فرد درمان نامناسبی دریافت کرده است. در برخی موارد، بدن هنوز در حال کنترل عفونت HPV است و ممکن است برای کنترل کامل ضایعات به زمان و پیگیری بیشتری نیاز باشد.
نیاز به چند جلسه درمان و اهمیت پیگیری
یکی دیگر از دلایل مشاهده مجدد ضایعات این است که درمان زگیل تناسلی در برخی افراد به یک جلسه محدود نمی‌شود. تعداد، اندازه و محل زگیل‌ها، وضعیت سیستم ایمنی فرد و پاسخ ضایعات به درمان می‌توانند بر روند درمان تأثیر بگذارند. ممکن است در جلسه اول بخشی از ضایعات از بین بروند، اما ضایعات کوچک‌تر یا ضایعاتی که هنوز قابل مشاهده نبوده‌اند، در ادامه ظاهر شوند.
در چنین شرایطی، بیمار باید برای معاینه و درمان مجدد طبق نظر پزشک مراجعه کند. قطع پیگیری پس از اولین جلسه، در حالی که هنوز ضایعات جدید ایجاد می‌شوند، می‌تواند روند کنترل بیماری را طولانی‌تر کند. بنابراین اگر بعد از کرایوتراپی یا لیزر ضایعه جدیدی مشاهده شد، بهتر است بیمار تصور نکند که درمان کاملاً شکست خورده است. ابتدا باید مشخص شود که آیا همان ضایعه قبلی عود کرده، ضایعه جدیدی ایجاد شده یا ضایعه‌ای که از ابتدا بسیار کوچک بوده، اکنون قابل مشاهده شده است.
چه زمانی باید بعد از درمان دوباره به پزشک مراجعه کرد؟
اگر بعد از کرایوتراپی یا لیزر، ضایعه جدیدی در ناحیه تناسلی مشاهده کردید، بهتر است برای بررسی مجدد به پزشک مراجعه کنید. به‌خصوص اگر ضایعات به‌سرعت افزایش پیدا می‌کنند، تعداد آن‌ها بیشتر می‌شود یا پس از چند جلسه درمان همچنان ادامه دارند، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. پزشک با معاینه می‌تواند مشخص کند که ضایعه جدید واقعاً زگیل تناسلی است یا تغییر پوستی دیگری ایجاد شده و آیا به درمان مجدد نیاز دارد یا خیر.
درمان و پیگیری زگیل تناسلی توسط دکتر مجتبی عاملی
اگر بعد از کرایوتراپی یا لیزر، ضایعات زگیل تناسلی دوباره ظاهر شده‌اند، بهتر است از دستکاری یا درمان خودسرانه آن‌ها خودداری کنید و برای بررسی علت ایجاد ضایعات جدید و ادامه روند درمان به دکتر مجتبی عاملی، فوق تخصص اورولوژی و فلوشیپ فوق تخصصی اندویورولوژی و لاپاروسکوپی مراجعه کنید.
ایشان پس از بررسی وضعیت ضایعات، تعداد و محل آن‌ها و شرایط بیمار، می‌توانند مناسب‌ترین روش درمان و روند پیگیری را تعیین کنند. در برخی افراد ممکن است برای کنترل کامل ضایعات، به چند جلسه درمان و پیگیری منظم نیاز باشد.
