سنگ کلیه همیشه به این معنا نیست که حتماً باید با روش‌های درمانی از بدن خارج شود. بعضی از سنگ‌های کوچک ممکن است بدون مداخله پزشکی و با کمک جریان ادرار از بدن دفع شوند، اما همه سنگ‌ها چنین شرایطی ندارند. وقتی سنگ از کلیه خارج می‌شود، باید از مسیر باریک حالب عبور کند تا به مثانه برسد. در این مسیر، قسمت‌هایی وجود دارد که قطر حالب کمتر است و ممکن است سنگ در آن‌ها گیر کند. به همین دلیل، اندازه و محل قرارگیری سنگ، شکل آن و میزان انسدادی که ایجاد می‌کند در احتمال دفع خودبه‌خودی اهمیت دارند.
سنگ کلیه چگونه از بدن دفع می شود؟
ادرار پس از تولید در کلیه، از طریق لوله‌هایی به نام حالب به سمت مثانه حرکت می‌کند. سنگی که در کلیه تشکیل شده است، ممکن است از محل خود جدا شود و وارد حالب شود. از این مرحله، سنگ باید مسیر نسبتاً باریکی را طی کند تا به مثانه برسد و سپس همراه با ادرار از بدن خارج شود.
حالب فقط یک لوله ثابت نیست و با انقباضات عضلانی منظم، به حرکت ادرار و عبور محتویات داخل آن کمک می‌کند. همین حرکات می‌توانند به حرکت سنگ به سمت مثانه کمک کنند. با این حال، اگر سنگ نسبت به قطر مسیر بزرگ باشد یا در قسمت باریکی از حالب قرار بگیرد، ممکن است در همان نقطه متوقف شود.
بنابراین، خروج سنگ از کلیه به معنی دفع قطعی آن نیست. ممکن است سنگ از کلیه وارد حالب شود، اما در ادامه مسیر گیر کند و باعث ایجاد درد یا انسداد شود.
چرا بعضی از سنگ های کلیه در حالب گیر می کنند؟
حالب در تمام طول مسیر قطر یکسانی ندارد و در بخش‌هایی به طور طبیعی باریک‌تر است. سنگ هنگام عبور از کلیه به سمت مثانه باید از این قسمت‌ها عبور کند و اگر اندازه یا شکل آن با قطر مسیر تناسب نداشته باشد، احتمال گیر کردن آن افزایش پیدا می‌کند.
از طرف دیگر، حرکت سنگ در حالب می‌تواند باعث تحریک و انقباض این مجرا شود. همین انقباض‌ها ممکن است دردهای شدید و موج‌دار ایجاد کنند که معمولاً به پهلو، شکم یا کشاله ران انتشار پیدا می‌کند.
اگر سنگ در حالب گیر کند، ممکن است عبور ادرار از کلیه به سمت مثانه دشوار یا حتی مسدود شود. میزان این انسداد می‌تواند متفاوت باشد؛ گاهی مسیر فقط تا حدی محدود می‌شود و در برخی موارد، انسداد شدیدتر است. به همین دلیل، باقی ماندن سنگ در حالب همیشه موضوعی نیست که بتوان بدون بررسی پزشکی از کنار آن گذشت.
چه عواملی باعث می شوند سنگ کلیه خود به خود دفع نشود؟
اندازه سنگ یکی از عوامل مهم در احتمال دفع خودبه‌خودی است، اما تنها عامل تعیین‌کننده نیست. حتی دو سنگ با اندازه مشابه ممکن است به دلیل تفاوت در محل قرارگیری یا شکل، رفتار متفاوتی داشته باشند. مهم‌ترین عواملی که می‌توانند بر دفع سنگ تأثیر بگذارند عبارت‌اند از:
- اندازه سنگ: هرچه سنگ بزرگ‌تر باشد، عبور آن از حالب دشوارتر می‌شود.
- محل قرارگیری سنگ: سنگی که در بخش‌های مختلف حالب قرار دارد، ممکن است شانس متفاوتی برای رسیدن به مثانه داشته باشد.
- شکل سنگ: سطح و شکل سنگ می‌تواند روی حرکت آن در مسیر ادرار تأثیر بگذارد.
- قطر مسیر ادرار: باریک بودن برخی قسمت‌های حالب می‌تواند عبور سنگ را دشوار کند.
- میزان انسداد: سنگی که جریان ادرار را مختل کرده است، نیاز به توجه بیشتری دارد.
- شرایط دستگاه ادراری: برخی شرایط و تغییرات آناتومیکی می‌توانند بر حرکت سنگ در مسیر ادرار تأثیر بگذارند.
بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس اندازه سنگ درباره دفع شدن یا نشدن آن تصمیم گرفت. بررسی محل سنگ و شرایط بیمار نیز اهمیت زیادی دارد.
از کجا بفهمیم سنگ کلیه گیر کرده است؟
گیر کردن سنگ در حالب می‌تواند با علائم مختلفی همراه باشد. یکی از شایع‌ترین نشانه‌ها، درد شدید پهلو است که ممکن است به قسمت پایین شکم یا کشاله ران نیز انتشار پیدا کند. این درد در بسیاری از افراد به صورت موجی ایجاد می‌شود و شدت آن تغییر می‌کند. از دیگر علائمی که ممکن است در اثر حرکت یا گیر کردن سنگ ایجاد شوند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- درد هنگام ادرار کردن
- افزایش دفعات ادرار یا احساس مکرر نیاز به دفع ادرار
- وجود خون در ادرار
- تهوع و استفراغ
- درد در پهلو یا شکم
- کاهش میزان ادرار در صورت ایجاد انسداد قابل توجه
البته شدت علائم همیشه نشان‌دهنده اندازه سنگ نیست. ممکن است سنگ نسبتاً کوچکی در محل نامناسب قرار بگیرد و درد زیادی ایجاد کند، در حالی که سنگ دیگری با اندازه متفاوت علائم خفیف‌تری داشته باشد.
اگر سنگ کلیه دفع نشود چه باید کرد؟
اگر سنگ کلیه یا حالب پس از مدتی دفع نشود، بهتر است وضعیت آن توسط پزشک بررسی شود. در چنین شرایطی ممکن است پزشک بر اساس اندازه و محل سنگ، وضعیت انسداد و شرایط بیمار، ادامه پیگیری را توصیه کند یا درمان را در نظر بگیرد.
برای بررسی وضعیت سنگ معمولاً اطلاعاتی مانند علائم بیمار، سابقه ابتلا به سنگ کلیه، آزمایش‌های لازم و نتایج تصویربرداری مورد توجه قرار می‌گیرد. تصویربرداری می‌تواند مشخص کند سنگ در کدام قسمت قرار دارد، چه اندازه‌ای دارد و آیا باعث انسداد مسیر ادرار شده است یا خیر.
اگر سنگ در شرایطی قرار داشته باشد که احتمال دفع خودبه‌خودی آن پایین باشد یا باعث مشکلاتی مانند انسداد و درد مداوم شده باشد، پزشک ممکن است روش درمانی مناسب را پیشنهاد کند. نوع درمان نیز برای همه بیماران یکسان نیست و باید متناسب با وضعیت هر فرد انتخاب شود.
برای درمان سنگ کلیه به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
اگر به سنگ کلیه یا سنگ حالب مبتلا هستید و سنگ دفع نمی‌شود یا با علائمی مانند درد و انسداد مسیر ادرار مواجه شده‌اید، برای بررسی وضعیت سنگ و انتخاب روش مناسب درمان می‌توانید به دکتر مجتبی عاملی، فلوشیپ فوق تخصصی اندویورولوژی و لاپاروسکوپی مراجعه کنید. پزشک با بررسی محل و اندازه سنگ، میزان انسداد و شرایط بیمار، روش مناسب برای رفع مشکل را تعیین می‌کند. برای دریافت نوبت و بررسی وضعیت سنگ کلیه یا حالب، می‌توانید از طریق راه‌های ارتباطی درج‌شده در سایت اقدام کنید.
