چگونه از سنگ کلیه پیشگیری کنیم؟ ۴ توصیه مهم متخصص اورولوژی
سنگ کلیه یکی از شایعترین بیماریهای دستگاه ادراری است که میتواند دردهای بسیار شدیدی ایجاد کند و در برخی موارد به درمانهای تخصصی مانند سنگشکنی یا جراحی نیاز داشته باشد. نکته مهم اینجاست که بسیاری از افرادی که یک بار سنگ کلیه را تجربه میکنند، در صورت رعایت نکردن توصیههای پزشکی، احتمال دارد دوباره به آن مبتلا شوند.
خبر خوب این است که بخش قابل توجهی از موارد تشکیل سنگ کلیه با اصلاح سبک زندگی، مصرف صحیح مایعات و رعایت رژیم غذایی مناسب قابل پیشگیری است. البته پیشگیری از سنگ کلیه تنها به نوشیدن آب بیشتر محدود نمیشود. نوع سنگ، وضعیت متابولیک بدن، رژیم غذایی و حتی میزان نمکی که روزانه مصرف میکنید، همگی در احتمال تشکیل مجدد سنگ نقش دارند.
در این مقاله با چهار توصیه مهم و کاربردی آشنا میشوید که متخصصان اورولوژی برای کاهش احتمال تشکیل سنگ کلیه به بیماران خود توصیه میکنند.
۱. مصرف نمک را تا حد امکان کاهش دهید
یکی از مهمترین و در عین حال سادهترین راهکارهای پیشگیری از سنگ کلیه، کاهش مصرف نمک است.
بسیاری از افراد تصور میکنند تنها کلسیم باعث ایجاد سنگ کلیه میشود، در حالی که مصرف زیاد سدیم (نمک) باعث افزایش دفع کلسیم از طریق ادرار میشود. هرچه میزان کلسیم موجود در ادرار بیشتر باشد، احتمال تشکیل سنگهای کلسیمی نیز افزایش پیدا میکند.
نمک فقط در نمکدان روی سفره وجود ندارد؛ مقدار زیادی از سدیم روزانه از طریق مواد غذایی فرآوریشده وارد بدن میشود، مانند:
- انواع سوسیس و کالباس
- چیپس و پفک
- غذاهای کنسروی
- فستفودها
- ترشیها و شورها
- تنقلات شور
- برخی پنیرهای فرآوریشده
کاهش مصرف این مواد غذایی علاوه بر کمک به پیشگیری از سنگ کلیه، برای سلامت قلب، عروق و کنترل فشار خون نیز مفید است. نکته مهم این است که حذف کامل نمک توصیه نمیشود؛ بلکه هدف، کاهش مصرف بیرویه و رعایت میزان استاندارد سدیم در رژیم غذایی است.
۲. آنقدر مایعات بنوشید که روزانه ۲ تا ۲.۵ لیتر ادرار دفع کنید
شاید مهمترین توصیه برای پیشگیری از سنگ کلیه، مصرف کافی مایعات باشد؛ اما یک نکته مهم وجود دارد که بسیاری از بیماران از آن اطلاع ندارند. هدف پزشک صرفاً این نیست که «آب زیاد بنوشید»، بلکه هدف این است که حجم ادرار شما در طول شبانهروز به حدود ۲ تا ۲.۵ لیتر برسد.
این دو موضوع همیشه یکسان نیستند. برای مثال، فردی ممکن است تصور کند روزانه آب کافی مصرف میکند، اما به دلیل گرمای هوا، فعالیت بدنی زیاد یا تعریق بالا، بخش قابل توجهی از آب مصرفی از طریق پوست دفع میشود و در نهایت حجم ادرار او بسیار کمتر از مقدار مطلوب است.
به همین دلیل، گاهی از بیماران خواسته میشود حجم ادرار ۲۴ ساعته خود را اندازهگیری کنند. این کار نشان میدهد که آیا بدن واقعاً مایعات کافی دریافت کرده است یا خیر.
ادرار رقیقتر باعث میشود غلظت املاح کاهش پیدا کند و فرصت کمتری برای تشکیل کریستالها و سنگهای کلیوی وجود داشته باشد. به زبان ساده، هرچه ادرار غلیظتر باشد، احتمال تشکیل سنگ بیشتر خواهد بود و هرچه ادرار رقیقتر باشد، این احتمال کاهش پیدا میکند.
۳. رژیم غذایی خود را متناسب با نوع سنگ کلیه تنظیم کنید
یکی از اشتباهات رایج این است که همه افراد مبتلا به سنگ کلیه، یک رژیم غذایی یکسان را دنبال میکنند. در حالی که سنگهای کلیه انواع مختلفی دارند و هر کدام ممکن است به دلایل متفاوتی تشکیل شوند. بنابراین، توصیههای غذایی نیز باید بر اساس نوع سنگ تنظیم شود.
برای مثال، اگر سنگ کلیه از نوع اسید اوریکی باشد، مصرف بیش از حد مواد غذایی سرشار از پورین میتواند احتمال تشکیل مجدد سنگ را افزایش دهد. در این شرایط، پزشک معمولاً توصیه میکند مصرف گوشت قرمز، جگر، دل و قلوه، برخی غذاهای دریایی و سایر مواد غذایی با پورین بالا محدود شود. البته این به معنای حذف کامل گوشت از رژیم غذایی نیست؛ بلکه مقدار و نوع مصرف باید متناسب با شرایط هر بیمار تنظیم شود.
در افرادی که سنگهای اگزالات کلسیمی دارند، ممکن است محدود کردن برخی مواد غذایی سرشار از اگزالات مانند اسفناج، ریواس، چغندر، مغزها یا شکلات توصیه شود. همچنین در بعضی بیماران، اصلاح دریافت کلسیم، کاهش مصرف نمک یا کنترل مصرف پروتئین حیوانی نیز اهمیت پیدا میکند.
به همین دلیل، پس از دفع یا خارج کردن سنگ، آنالیز ترکیب سنگ و انجام بررسیهای لازم میتواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار پزشک قرار دهد تا برنامه غذایی اختصاصی برای پیشگیری از عود بیماری تنظیم شود.
به خاطر داشته باشید که رژیم غذایی مناسب برای یک بیمار، ممکن است برای بیمار دیگر مناسب نباشد؛ بنابراین از حذف خودسرانه گروههای غذایی یا پیروی از توصیههای غیرعلمی خودداری کنید.
۴. رژیم غذایی را جدی بگیرید؛ پیشگیری از سنگ کلیه فقط با نوشیدن آب امکانپذیر نیست
بسیاری از افراد تصور میکنند اگر آب کافی بنوشند، دیگر لازم نیست به نوع تغذیه خود توجه کنند؛ در حالی که تغذیه سالم یکی از ارکان اصلی پیشگیری از سنگ کلیه است.
یک رژیم غذایی متعادل میتواند غلظت مواد سنگساز را در ادرار کاهش دهد و تعادل مواد معدنی بدن را حفظ کند. در مقابل، مصرف بیش از اندازه نمک، پروتئین حیوانی یا نوشیدنیهای شیرین میتواند احتمال تشکیل برخی انواع سنگ را افزایش دهد. در یک رژیم غذایی مناسب برای سلامت کلیهها معمولاً توصیه میشود:
- مصرف میوه و سبزیجات تازه را افزایش دهید.
- نمک را تا حد امکان محدود کنید.
- از مصرف بیرویه نوشابههای شیرین و نوشیدنیهای حاوی قند خودداری کنید.
- پروتئین حیوانی را متعادل مصرف کنید.
- وزن خود را در محدوده مناسب نگه دارید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
نکته مهم دیگر این است که کاهش بیش از حد کلسیم غذایی، برخلاف تصور بسیاری از افراد، همیشه مفید نیست. در واقع، حذف خودسرانه لبنیات میتواند در برخی افراد حتی خطر تشکیل بعضی از انواع سنگ کلیه را افزایش دهد. به همین دلیل، هرگونه تغییر اساسی در رژیم غذایی باید بر اساس نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.
پیشگیری اصولی از سنگ کلیه با راهنمایی دکتر مجتبی عاملی
اگر سابقه سنگ کلیه دارید یا میخواهید از تشکیل مجدد آن پیشگیری کنید، بررسی علت ایجاد سنگ اهمیت بسیار بیشتری از درمان خود سنگ دارد. در بسیاری از بیماران، با اصلاح سبک زندگی، تنظیم رژیم غذایی و پیگیری منظم میتوان احتمال عود بیماری را به میزان قابل توجهی کاهش داد.
دکتر مجتبی عاملی، متخصص اورولوژی و فلوشیپ فوقتخصصی اندویورولوژی و لاپاراسکوپی، با تجربه در زمینه تشخیص، درمان و پیشگیری از سنگهای کلیوی، پس از بررسی نوع سنگ، شرایط متابولیک بیمار و سبک زندگی او، برنامهای اختصاصی برای کاهش احتمال عود بیماری ارائه میکنند. این رویکرد کمک میکند علاوه بر درمان، از بروز مجدد سنگ کلیه و عوارض ناشی از آن نیز تا حد امکان جلوگیری شود.
