۱۰ باور اشتباه درباره پروستات و سرطان پروستات که بسیاری از مردان هنوز به آن اعتقاد دارند
پروستات یکی از اعضای مهم دستگاه ادراری و تناسلی مردان است که با افزایش سن بیشتر در معرض بیماریهایی مانند بزرگی خوشخیم پروستات، التهاب پروستات و سرطان پروستات قرار میگیرد. با این حال، اطلاعات نادرست و باورهای اشتباه باعث شده بسیاری از مردان یا بیش از حد نگران شوند یا برعکس، علائم مهم را نادیده بگیرند.
برای مثال، بعضی افراد تصور میکنند هر بزرگی پروستات به معنای سرطان است، یا اگر آزمایش PSA بالا باشد حتماً سرطان دارند. گروهی دیگر نیز فکر میکنند تا زمانی که درد یا مشکل ادراری نداشته باشند، نیازی به مراجعه به پزشک نیست.
واقعیت این است که بسیاری از این باورها پایه علمی ندارند و حتی ممکن است باعث تأخیر در تشخیص بیماری شوند. در ادامه، ۱۰ باور اشتباه رایج درباره پروستات و سرطان پروستات را بررسی میکنیم.
۱. بزرگ شدن پروستات یعنی سرطان پروستات
این یکی از شایعترین نگرانیهای مردان است، اما حقیقت این است که اکثر موارد بزرگ شدن پروستات، خوشخیم هستند. با افزایش سن، بسیاری از مردان دچار بزرگی خوشخیم پروستات (BPH) میشوند؛ بیماریای که ارتباط مستقیمی با سرطان ندارد. در این حالت، سلولهای پروستات تکثیر میشوند اما رفتار سرطانی ندارند و به سایر قسمتهای بدن گسترش پیدا نمیکنند.
البته هر بزرگی پروستات باید توسط متخصص ارولوژی بررسی شود، زیرا تنها با معاینه، آزمایش و در صورت لزوم تصویربرداری میتوان علت آن را مشخص کرد.
۲. اگر آزمایش PSA بالا باشد، حتماً سرطان پروستات دارم
آزمایش PSA تنها یک نشانگر (Marker) است و به تنهایی سرطان را ثابت نمیکند. افزایش PSA ممکن است در شرایط مختلفی دیده شود، از جمله:
- بزرگی خوشخیم پروستات
- التهاب پروستات
- عفونت ادراری
- عفونت پروستات
- حتی پس از دوچرخهسواری یا انزال
در بسیاری از بیماران، افزایش PSA با درمان عفونت یا التهاب کاملاً کاهش پیدا میکند. به همین دلیل، پزشک هیچگاه صرفاً بر اساس یک عدد PSA تشخیص سرطان نمیدهد و در صورت نیاز از MRI، تکرار آزمایش یا نمونهبرداری کمک میگیرد.
۳. بیدار شدن شب برای ادرار یعنی حتماً مشکل پروستات دارم
اگرچه بزرگی پروستات یکی از علل شایع تکرر ادرار شبانه است، اما تنها علت آن نیست. شبادراری میتواند به دلایل زیر نیز ایجاد شود:
- دیابت
- مصرف زیاد مایعات قبل از خواب
- مصرف چای و قهوه
- مصرف داروهای ادرارآور
- نارسایی قلبی
- اختلالات خواب
بنابراین برای تشخیص علت، بررسی کامل توسط پزشک ضروری است.
۴. هرچه پروستات بزرگتر باشد، مشکلات ادراری هم شدیدتر است
این تصور همیشه درست نیست. شدت علائم بیشتر به محل رشد پروستات بستگی دارد، نه فقط اندازه آن.
گاهی پروستات بسیار بزرگ است اما به سمت بیرون رشد کرده و فشاری روی مجرای ادرار وارد نمیکند. در مقابل، یک پروستات نسبتاً کوچک که به سمت مجرای ادرار رشد کرده باشد، میتواند باعث انسداد شدید ادرار شود. به همین دلیل تصمیمگیری برای درمان بر اساس علائم، معاینه و سونوگرافی انجام میشود، نه صرفاً اندازه پروستات.
۵. سرطان پروستات از همان ابتدا با علائم ادراری ظاهر میشود
این باور خطرناک است. بسیاری از سرطانهای پروستات در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارند. به همین دلیل ممکن است فرد احساس کاملاً طبیعی داشته باشد، اما سرطان در حال رشد باشد. علائم ادراری معمولاً زمانی ایجاد میشوند که بیماری پیشرفت کرده باشد یا همراه با بزرگی خوشخیم پروستات باشد.
به همین علت، مردان بهویژه پس از ۵۰ سالگی یا افرادی که سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارند، نباید منتظر بروز علائم بمانند و باید طبق نظر پزشک، چکاپهای دورهای انجام دهند.
۶. هر سرطان پروستات باید فوراً جراحی شود
امروزه درمان سرطان پروستات کاملاً شخصیسازی شده است. در برخی بیماران، سرطان رشد بسیار آهستهای دارد و ممکن است سالها هیچ تهدیدی برای زندگی ایجاد نکند. در این شرایط، پزشک ممکن است پایش فعال را پیشنهاد کند؛ یعنی بیمار با انجام منظم آزمایشهای لازم تحت نظر قرار میگیرد و تا زمانی که بیماری پیشرفت نکرده، نیازی به جراحی یا درمان تهاجمی نخواهد داشت. بنابراین تشخیص سرطان همیشه به معنای جراحی فوری نیست.
۷. هر نوع عمل پروستات باعث ناتوانی جنسی میشود
این تصور باعث شده بسیاری از بیماران درمان خود را به تعویق بیندازند. در جراحیهای بزرگی خوشخیم پروستات مانند HoLEP یاTURP معمولاً اختلال نعوظ ایجاد نمیشود. البته ممکن است انزال به صورت برگشتی اتفاق بیفتد که با ناتوانی جنسی تفاوت دارد. در مقابل، در جراحی سرطان پروستات، بسته به محل تومور و امکان حفظ اعصاب مسئول نعوظ، احتمال اختلال نعوظ وجود دارد و پزشک قبل از عمل این موضوع را با بیمار مطرح میکند.
۸. اگر ادرار کاملاً بند آمد، میتوان تا فردا صبر کرد
احتباس کامل ادرار یک اورژانس پزشکی محسوب میشود. وقتی ادرار از مثانه خارج نشود، فشار داخل مثانه افزایش پیدا میکند و این فشار میتواند به حالبها و کلیهها منتقل شود. در صورت تأخیر، احتمال آسیب کلیه، عفونت و حتی نارسایی کلیه وجود دارد. در چنین شرایطی باید هرچه سریعتر به اورژانس مراجعه کرد تا با سوندگذاری، مثانه تخلیه شود.
۹. اگر در خانواده کسی سرطان پروستات نداشته باشد، من هم در امان هستم
سابقه خانوادگی یکی از عوامل خطر مهم است، اما تنها عامل نیست. بسیاری از مردانی که به سرطان پروستات مبتلا میشوند، هیچ سابقه خانوادگی ندارند. سن، سبک زندگی، رژیم غذایی، چاقی و عوامل ژنتیکی مختلف نیز در بروز این بیماری نقش دارند. بنابراین نداشتن سابقه خانوادگی به معنای بینیازی از چکاپ نیست.
۱۰. اگر هیچ علامتی ندارم، نیازی به چکاپ پروستات نیست
یکی از مهمترین دلایل تشخیص دیرهنگام سرطان پروستات همین تصور است. در مراحل اولیه، هم سرطان پروستات و هم برخی بیماریهای مهم پروستات ممکن است کاملاً بدون علامت باشند.
به همین دلیل، مردان بالای ۵۰ سال و افرادی که سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارند، بهتر است درباره زمان مناسب انجام معاینه و آزمایش PSA با متخصص ارولوژی مشورت کنند. تشخیص زودهنگام معمولاً درمان سادهتر و نتایج بسیار بهتری به همراه دارد.
برای تشخیص و درمان بیماریهای پروستات به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
اگر با علائمی مانند تکرر ادرار، کاهش فشار ادرار، دشواری در شروع ادرار، خون در ادرار، افزایش PSA یا سایر مشکلات پروستات مواجه هستید، مراجعه به متخصص ارولوژی اهمیت زیادی دارد.
دکتر مجتبی عاملی، فلوشیپ فوق تخصصی اندویورولوژی، با تجربه گسترده در درمان بیماریهای پروستات و دستگاه ادراری، از روشهای نوین و کمتهاجمی برای درمان بیماران استفاده میکنند. ایشان تاکنون بیش از ۵ هزار جراحی موفق RIRS برای درمان سنگ کلیه و بیش از هزار جراحی HoLEP برای درمان بزرگی خوشخیم پروستات انجام دادهاند و از جمله پزشکان باتجربه در زمینه جراحیهای پیشرفته ارولوژی به شمار میروند. مراجعه بهموقع و دریافت درمان مناسب میتواند از بروز عوارض جدی بیماریهای پروستات پیشگیری کند.
