۴ اشتباه خطرناک در درمان سنگ کلیه که میتواند به کلیه آسیب بزند
سنگ کلیه همیشه یک مشکل ساده و گذرا نیست که بتوان درد آن را با چند قرص مسکن کنترل کرد و منتظر ماند تا خودبهخود برطرف شود. گاهی یک سنگ، بهخصوص اگر در مسیر حالب قرار گرفته باشد، میتواند جریان طبیعی ادرار را مسدود کند. ادامه این انسداد ممکن است باعث برگشت ادرار به سمت کلیه، عفونت و در صورت تداوم، آسیب جدی به عملکرد کلیه شود.
از طرف دیگر، همه سنگهای کلیه را نمیتوان با یک روش واحد درمان کرد. اندازه، محل قرارگیری، تعداد و حتی ویژگیهای سنگ در انتخاب روش درمان نقش دارند. روشهایی مانند سنگشکنی بروناندامی، یورتروسکوپی و جراحیهای دیگر، هرکدام در شرایط خاصی کاربرد دارند.
بنابراین اگر به سنگ کلیه مبتلا هستید، شناخت اشتباهاتی که ممکن است درمان را به تأخیر بیندازد یا باعث آسیب به کلیه شود، اهمیت زیادی دارد.
۱. دیر مراجعه کردن برای درمان سنگ کلیه
یکی از اشتباهات رایج این است که بیمار به دلیل کاهش درد یا قابل تحمل بودن علائم، مراجعه به پزشک را به تعویق میاندازد. در حالی که شدت درد همیشه نشاندهنده میزان خطری نیست که سنگ برای کلیه ایجاد کرده است.
گاهی سنگ در حالب گیر میکند و مانع عبور طبیعی ادرار از کلیه به مثانه میشود. در چنین شرایطی، ادرار پشت محل انسداد جمع میشود و فشار بیشتری به سیستم جمعکننده ادرار و بافت کلیه وارد میکند. اگر این انسداد درمان نشود، ممکن است به آسیب کلیوی منجر شود و در برخی موارد آسیب ایجادشده برگشتپذیر نباشد.
موضوع زمانی جدیتر میشود که انسداد با عفونت ادراری همراه باشد. وجود همزمان عفونت و انسداد میتواند یک وضعیت اورژانسی ایجاد کند و نیازمند مداخله سریع پزشکی باشد.
به همین دلیل، اگر فردی دچار درد شدید پهلو، تب و لرز، تهوع و استفراغ، خون در ادرار یا مشکل در دفع ادرار شده است، نباید صرفاً با مصرف مسکن منتظر بماند. این علائم نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.
نکته مهم: کوچک بودن سنگ هم به این معنا نیست که میتوان آن را همیشه نادیده گرفت. محل قرارگیری سنگ و میزان انسدادی که ایجاد کرده، در تصمیمگیری اهمیت زیادی دارد.
۲. انتخاب روش نامناسب برای سنگشکنی کلیه
تصور اشتباه دیگری که بین برخی بیماران وجود دارد این است که یک روش سنگشکنی باید بتواند برای تمام انواع سنگهای کلیه استفاده شود. در حالی که انتخاب روش درمان به ویژگیهای خود سنگ و شرایط بیمار بستگی دارد. اندازه سنگ، محل قرارگیری آن، تعداد سنگها، جنس و سختی سنگ، وضعیت سیستم ادراری و شرایط عمومی بیمار از عواملی هستند که پزشک هنگام انتخاب روش درمان در نظر میگیرد.
برای مثال، سنگشکنی بروناندامی با امواج شوک یا ESWL/SWL میتواند برای برخی سنگها گزینه مناسبی باشد، اما همیشه بهترین انتخاب نیست. اندازه یا سختی زیاد سنگ، محل نامناسب آن و بعضی شرایط جسمی بیمار میتواند باعث شود این روش کارایی کمتری داشته باشد. حتی در بعضی بیماران، برای از بین بردن کامل یک سنگ بزرگ ممکن است به چند جلسه سنگشکنی نیاز باشد.
در مقابل، یورتروسکوپی به پزشک اجازه میدهد با عبور دادن یک ابزار ظریف از مسیر طبیعی دستگاه ادراری، سنگ را مستقیماً مشاهده و در صورت نیاز با استفاده از لیزر خرد کند. برای برخی سنگها، این روش میتواند احتمال رسیدن به نتیجه مطلوب را افزایش دهد.
بنابراین سؤال درست این نیست که «بهترین روش سنگشکنی کلیه چیست؟» بلکه باید پرسید: با توجه به اندازه، محل و شرایط سنگ من، کدام روش مناسبتر است؟
۳. فقط مسکن مصرف کردن و تصور اینکه سنگ کلیه درمان شده است
درد سنگ کلیه میتواند بسیار شدید باشد و مسکنها نقش مهمی در کنترل این درد دارند. اما کاهش درد لزوماً به معنای برطرف شدن سنگ یا رفع انسداد نیست.
این یکی از مهمترین اشتباهاتی است که ممکن است باعث تأخیر در درمان شود. ممکن است بیمار بعد از مصرف مسکن احساس بهتری پیدا کند و تصور کند مشکل برطرف شده، در حالی که سنگ همچنان در حال ایجاد انسداد در حالب است.
انسداد مسیر ادرار میتواند باعث تجمع ادرار در قسمت بالادست سنگ و ایجاد فشار روی کلیه شود. اگر این وضعیت طولانی شود، احتمال آسیب به عملکرد کلیه افزایش پیدا میکند. بنابراین مسکن را باید چیزی برای کنترل علامت دانست، نه لزوماً درمان خود سنگ.
البته همه سنگها نیاز به جراحی فوری ندارند. بعضی سنگهای کوچک، بسته به اندازه و محل قرارگیری، ممکن است بتوانند به صورت طبیعی دفع شوند و پزشک برای آنها درمان دارویی و پیگیری را انتخاب کند. اما اگر سنگ باعث انسداد، عفونت، درد مداوم یا مشکلات دیگر شده باشد، ممکن است درمان فعال ضروری باشد.
به همین دلیل، پس از کنترل درد نیز باید وضعیت سنگ مشخص شود و بیمار بداند آیا سنگ دفع شده، همچنان وجود دارد یا نیاز به درمان دارد.
۴. ندانستن درباره جراحی سنگ کلیه با لیزر یا یورتروسکوپی
یکی دیگر از اشتباهات، محدود کردن تصور بیمار از درمان سنگ کلیه به «سنگشکنی با دستگاه از بیرون بدن» است. در حالی که امروزه روشهای آندوسکوپیک و لیزری نیز برای درمان بسیاری از سنگهای کلیه و حالب مورد استفاده قرار میگیرند.
در یورتروسکوپی، پزشک بدون ایجاد برش روی پوست، ابزار باریکی را از مسیر مجرای ادرار وارد مثانه و سپس حالب میکند و در صورت نیاز آن را تا داخل کلیه پیش میبرد. پزشک میتواند سنگ را مستقیماً مشاهده کند و با استفاده از انرژی لیزر آن را به قطعات کوچکتر تبدیل کند یا در شرایط مناسب قطعات را خارج کند.
یکی از مزیتهای این روش، امکان مشاهده مستقیم سنگ و درمان هدفمند آن است. در مورد سنگهای بزرگتر نیز میتوان از لیزر برای خرد کردن سنگ استفاده کرد و سپس قطعات را خارج کرد. در برخی بیماران نیز ممکن است پس از عمل یک استنت یا لوله موقت در حالب قرار داده شود تا مسیر عبور ادرار باز بماند و روند بهبودی بهتر انجام شود.
البته نمیتوان گفت یورتروسکوپی یا لیزر برای تمام سنگها بهترین گزینه است. در سنگهای بسیار بزرگ یا پیچیده، ممکن است روشهای دیگری مانند PCNL مناسبتر باشند. راهنمای انجمن اورولوژی اروپا نیز تأکید میکند که انتخاب روش درمان باید بر اساس اندازه، محل و ویژگیهای سنگ و شرایط بیمار انجام شود.
برای درمان سنگ کلیه به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
اگر دچار سنگ کلیه یا سنگ حالب شدهاید، بهخصوص اگر درد شدید، انسداد ادراری، عفونت، تب یا عود مکرر سنگ دارید، بهتر است برای بررسی دقیق و انتخاب روش درمان مناسب به دکتر مجتبی عاملی، فلوشیپ اندویورولوژی و متخصص اورولوژی مراجعه کنید.
پزشک پس از بررسی اندازه و محل سنگ و شرایط کلیه، مشخص میکند که آیا امکان دفع طبیعی سنگ وجود دارد یا باید از روشهایی مانند سنگشکنی، یورتروسکوپی و لیزر یا سایر روشهای جراحی استفاده شود. مراجعه بهموقع میتواند از طولانی شدن انسداد و آسیب بیشتر به کلیه جلوگیری کند.
هدف از درمان سنگ کلیه فقط از بین بردن درد نیست؛ بلکه باید انسداد برطرف شود، از آسیب به کلیه جلوگیری شود و مناسبترین روش درمان با توجه به شرایط بیمار انتخاب شود.
